Útlendingar

Í júlí 2026 ákvað ráð Evrópusambandsins að framlengja tímabundna vernd þeirra sem flúið hafa Úkraínu um eitt ár, til 4. mars 2028, með framkvæmdarákvörðun (ESB) 2026/1912.

Ráð ESB hafði áður, í september 2025, samþykkt tilmæli um hvernig haga mætti lokum tímabundinnar verndar. Þar eru aðildarríkin meðal annars hvött til að auðvelda þeim sem uppfylla skilyrði að fá dvalarleyfi á öðrum grundvelli, svo sem vegna atvinnu, náms eða fjölskyldutengsla, og að undirbúa úrræði fyrir þá sem vilja snúa aftur til Úkraínu af eigin vilja (Tilmæli ráðs ESB frá 16. september 2025 um samræmt fyrirkomulag þegar tímabundinni vernd þeirra sem hrakist hafa á flótta frá Úkraínu lýkur).

Löggjöf á Norðurlöndum

Á Norðurlöndunum gilda ólíkar reglur um möguleika þeirra sem njóta tímabundinnar verndar til að fá dvalarleyfi á öðrum grundvelli og um meðferð hælisumsókna þeirra.

Í Noregi má, þegar fimm ár eru liðin frá fyrstu leyfisveitingu á grundvelli sameiginlegrar verndar, veita annað tímabundið dvalarleyfi sem getur orðið grundvöllur ótímabundins dvalarleyfis. Meðferð hælisumsóknar má jafnframt fresta í allt að fimm ár, sbr. 34. gr. norskra útlendingalaga (lov om utlendingers adgang til riket og deres opphold her (utlendingsloven), LOV-2008-05-15-35).

Í Finnlandi geta þeir sem njóta tímabundinnar verndar fengið nýtt tímabundið dvalarleyfi á öðrum grundvelli ef þeir uppfylla skilyrði fyrir því, sbr. 54. gr. útlendingalaga (utlänningslag, 301/2004). Meðferð hælisumsóknar er að jafnaði stöðvuð á meðan tímabundin vernd gildir. Þegar verndinni lýkur er meðferð umsóknarinnar aðeins haldið áfram ef umsækjandi óskar eftir því, sbr. 111. gr. laganna.

Í Danmörku getur sá sem hefur dvalarleyfi samkvæmt sérlögum um fólk sem flúið hefur Úkraínu (lov om midlertidig opholdstilladelse til personer, der er fordrevet fra Ukraine, LOV nr 324 af 16/03/2022) sótt um dvalarleyfi samkvæmt almennum útlendingalögum meðan hann dvelst í Danmörku og átt rétt á að dvelja þar meðan umsóknin er til meðferðar, sbr. 1. og 29. gr. sérlaganna. Umsókn um alþjóðlega vernd verður hins vegar ekki afgreidd til fulls meðan viðkomandi á rétt á dvalarleyfi samkvæmt sérlögunum, sbr. 1. gr. reglugerðar um frestun meðferðar hælismála þeirra sem falla undir þau (bekendtgørelse om berostillelse af behandling af asylsager for udlændinge omfattet af Ukrainesærloven, BEK nr 1310 af 30/11/2024).

Í Svíþjóð geta þeir sem njóta tímabundinnar verndar vegna stríðsins í Úkraínu, að uppfylltum skilyrðum, sótt um og fengið tiltekin dvalarleyfi meðan þeir eru í Svíþjóð, meðal annars vegna atvinnu, rannsókna eða náms, auk ESB-blákorts, sbr. 3. og 5. gr. laga um dvalarleyfi í tilteknum tilvikum fyrir útlendinga með tímabundna vernd (lag om uppehållstillstånd i vissa fall för utlänningar med tillfälligt skydd, 2026:456). Tímabundin vernd kemur jafnframt ekki í veg fyrir að umsókn um alþjóðlega vernd sé tekin til meðferðar, sbr. 5. gr. 21. kafla útlendingalaga (utlänningslag, 2005:716).