Búvörulög og búnaðarlög

Í júní 2026 náðu stjórnvöld og Bændasamtök Íslands samkomulagi um að framlengja búvörusamningana um eitt ár, til ársloka 2027. Í upplýsingum atvinnuvegaráðuneytisins um samkomulagið kemur fram að jafnframt hafi verið fallið frá 1% lækkun árlegra framlaga árið 2027, líkt og gert hafði verið árin 2022–2026. Ráðuneytið tekur fram að við það skapist tæplega 200 milljóna kr. svigrúm sem verði nýtt til að auka nýliðunarstuðning í landbúnaði og fjárfestingarstuðning í nautgripa- og sauðfjárrækt.

Löggjöf á Norðurlöndum

Lagalegur rammi landbúnaðarstuðnings er ólíkur milli Norðurlandanna.

Í Danmörku gilda lög um framkvæmd sameiginlegrar landbúnaðarstefnu o.fl. (lov om administration af den fælles landbrugspolitik m.v. (CAP-loven), LOV nr 407 af 25/04/2023) meðal annars um framkvæmd sameiginlegrar landbúnaðarstefnu ESB. Lögin taka einnig til stuðnings við landbúnað, skógrækt og dreifbýli sem fjármagnaður er á fjárlögum og fellur undir ríkisaðstoðarreglur ESB. Viðkomandi ráðherrum er jafnframt heimilt að setja nánari reglur um stuðningskerfin. Í Finnlandi kveður 1. gr. laga um beinan stuðning Evrópusambandsins við bændur (lag om Europeiska unionens direktstöd till jordbrukare, 1332/2022) á um styrki sem falla undir hluta stefnuáætlunar Finnlands fyrir sameiginlegu landbúnaðarstefnuna 2023–2027. Í Svíþjóð mælir reglugerð um sameiginlega landbúnaðarstefnu ESB (förordning om EU:s gemensamma jordbrukspolitik, 2022:1826) meðal annars fyrir um beinan stuðning, styrki til einstakra greina, umhverfis- og loftslagstengdar greiðslur og fjárfestingarstuðning innan sömu stefnu.

Í Noregi byggist fyrirkomulagið hins vegar á beinum tengslum við árlegan landbúnaðarsamning norska ríkisins og samtaka bænda, Norges Bondelag og Norske Bonde- og Småbrukarlag (jordbruksavtalen). Samkvæmt 7. gr. reglugerðar um framleiðslu- og afleysingastyrki í landbúnaði (forskrift om produksjonstilskudd og avløsertilskudd i jordbruket, FOR-2014-12-19-1817) ráðast skilyrði, fjárhæðir, svæðaskipting og önnur viðmið styrkjanna af því sem samið er um í eða á grundvelli landbúnaðarsamningsins. Að þessu afmarkaða leyti svipar fyrirkomulaginu til hins íslenska. Samanburðurinn á sér þó takmörk, enda tekur norska reglugerðin aðeins til tiltekinna styrkja en frumvarpið framlengir fjóra samninga um starfsskilyrði landbúnaðarins í heild og einstakra búgreina. Réttarheimildirnar í Danmörku, Finnlandi og Svíþjóð endurspegla fyrst og fremst lögbundna framkvæmd stuðningskerfa innan sameiginlegrar landbúnaðarstefnu ESB, og gefa því ekki einar og sér tæmandi mynd af öðru samráði eða samningum stjórnvalda við bændasamtök í þeim ríkjum.