Varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum o.fl.

Í kjölfar mannskæðra ofanflóða á 20. öld, einkum í Súðavík og á Flateyri árið 1995 þar sem 34 létust, var komið á heildstæðu kerfi ofanflóðavarna hér á landi. Samkvæmt Veðurstofu Íslands er hættumat grundvöllur allra aðgerða til að draga úr ofanflóðahættu og birtir stofnunin slíkt mat fyrir þau þéttbýlissvæði þar sem það hefur verið staðfest. Nánari upplýsingar um hættumat og varnarvirki er að finna á vef Veðurstofunnar.

Löggjöf á Norðurlöndum

Hér er borin saman löggjöf á Norðurlöndum um skilyrði fyrir nýrri byggð þar sem náttúruvá ógnar öryggi og hvort unnt sé að mæta hættunni með sérstökum varnarráðstöfunum.

Í Noregi er samkvæmt 1. gr. 28. kafla skipulags- og byggingarlaga (lov om planlegging og byggesaksbehandling (plan- og bygningsloven), LOV-2008-06-27-71) eingöngu heimilt að byggja þar sem fullnægjandi öryggi er fyrir hendi gegn hættu eða verulegu óhagræði af völdum náttúru- eða umhverfisaðstæðna. Sé land ekki talið nógu öruggt ber sveitarfélagi, þegar nauðsyn krefur, að banna mannvirkjagerð eða binda hana sérstökum öryggisskilyrðum. Nánari reglur um skriðu- og snjóflóðahættu er að finna í 3. gr. 7. kafla byggingarreglugerðar (forskrift om tekniske krav til byggverk (byggteknisk forskrift), FOR-2017-06-19-840). Þar eru mannvirki flokkuð eftir mögulegum afleiðingum ofanflóða og gerðar misstrangar öryggiskröfur sem ná má fram með heppilegri staðsetningu, hönnun eða varnarvirkjum.

Í Finnlandi kveður 45. gr. byggingarlaga (bygglag, 751/2023) á um að utan deiliskipulags sé það skilyrði fyrir staðsetningu byggingar að ekki sé hætta á flóðum, hruni eða skriðuföllum á byggingarstað.

Í Svíþjóð mælir 5. gr. 2. kafla skipulags- og byggingarlaga (plan- och bygglag, 2010:900) fyrir um að við skipulagningu og ákvarðanir um byggingarleyfi eða forúrskurði skuli staðsetja byggð og mannvirki á hentugu landi með hliðsjón af öryggi fólks, náttúrulegum aðstæðum á svæðinu og hættu á slysum, flóðum og landrofi.

Í Danmörku kveða skipulagslög (bekendtgørelse af lov om planlægning (planloven), LBK nr 572 af 29/05/2024; sjá einkum 18.-19. tl. 1. mgr. 11. gr. a og 15. gr.) á um að sveitarfélög afmarki svæði sem geta orðið fyrir flóðum eða landrofi og að við nýja uppbyggingu á slíkum svæðum sé gert ráð fyrir nauðsynlegum varnaraðgerðum. Lögin heimila jafnframt að svæði séu höfð án nýrrar byggðar ef byggð þar gæti orðið fyrir hruni, flóði eða öðru tjóni sem stofnað gæti lífi, heilsu eða eignum í hættu.

Regluverk landanna á það sammerkt að náttúruvá getur sett nýrri byggð skorður. Í fyrirliggjandi frumvarpi er hins vegar lagt til að á áður óbyggðum svæðum verði tiltekin mannvirkjagerð aðeins heimil ef áhætta af völdum ofanflóða telst innan ásættanlegra marka án þess að reisa þurfi sérstök varnarvirki. Til samanburðar gera norsku reglurnar beinlínis ráð fyrir að varnarvirki geti verið ein af leiðunum til að uppfylla gildandi öryggiskröfur.