Þjóðarsjóður

Mikilvægt er að sjóðurinn hafi stjórn sem er algjörlega óháð stjórmálamönnum á hverjum tíma. Einnig þarf sjóðurinn að hafa jöfn kynjahlutföll, allavega einn siðfræðing, og einn erlendan aðila. Þar sem ég hef reynslu af því að stjórnarmönnum ríkisfyrirtækja sé skipt út við hverjar kosningar, legg ég til að allir sjóðsnefndarmenn verði kosnir í 3-4 ár, megi etv sitja í 2 tímabil, aldrei lengur og skuli ekki vera skipt út við hverja kosningu til alþingis. Sjóðurinn sé þannig óháður pólitík á hverjum tíma. Ég bið hér með um að leitað verði til Norðmanna um aðstoð við að setja upp, reka sjóðinn og siðfræðiviðmið þeirra við fjárfestingaval - til að læra af þeirra 25 ára reynslu í að reka sinn olíusjóð.

Fram kemur að sjóðnum verði ætlað að gegna því meginhlutverki að verða eins konar áfallavörn fyrir þjóðina þegar ríkissjóður verður fyrir fjárhagslegri ágjöf í tengslum við meiri háttar ófyrirséð áföll á þjóðarhag. Er hér átt við stórfelldar náttúruhamfarir, sjúkdóma og önnur áföll, sem valda stórfelldu efnahagslegu tjóni umfram þann skaða sem tryggður er með öðrum hætti s.s. með náttúruhamfaratryggingum hjá NTÍ. Með lagasetningunni er áformað að komið verði á fót varúðarsjóði með sérstakri stjórn, sem hafi yfirumsjón með rekstri og fjárfestingum hans. Í áformum um lagasetninguna koma fram hugmyndir um að greiðslur úr Þjóðarsjóði komi til í stóráföllum þar sem tjón væri a.m.k. 50 milljarðar umfram það sem kynni að verða borið af öðrum tryggingum. NTÍ leggur áherslu á að tryggt verði að gerður verði skýr greinarmunur á hlutverki Þjóðarsjóðs og NTÍ og að ljóst verði hvar mörkin milli þeirra liggja. Heildargreiðslugeta NTÍ í einstökum stóratburði er um 73 milljarðar króna miðað við núverandi endurtryggingavernd. Ríkið hefur val um að tryggja hagsmuni með sjóðsmyndun til að mæta ófyrirséðum tjónum eða vátryggja þá. Ekki er augljóst hvort Þjóðarsjóði sé ætlað það hlutverk að taka við þegar eignir og endurtryggingar NTÍ þrýtur, en ástæða væri til að leggjast í umfangsmikla útreikninga á því hvar skurðpunkturinn er á hagkvæmni þess að vátryggja og endurtryggja áhættuna, samanborið við að safna sjóðum til að standa straum af framtíðaráföllum. Það er ávallt mikilvægt að vega og meta hvort mæta eigi tjónum með vátryggingum eða bótum úr sjóðum þegar ekki er ætlunin að eigendur beri tjón sitt sjálfir. Ef miðað er við 50 milljarða þröskuld á útborgunum úr Þjóðarsjóði eru hverfandi líkur á að komi til greiðslna úr Þjóðarsjóði þó að stórfellt tjón yrði á samgöngumannvirkjum. Dæmi um slík tilvik væri eyðilegging á jarðgöngum, sem NTÍ er nú óheimilt að vátryggja. Benda má á að möguleikar eru fyrir hendi til að leggja mat á hvort eðlilegra væri að einhver mannvirki, eignir og hagsmunir sem nú standa utan vátryggingar, yrðu vátryggð gegn náttúruhamförum hjá NTÍ í stað þess að þau falli utan vátrygginga og verði í allra versta falli greidd úr Þjóðarsjóði. Ríkisstjórnin áformaði árið 2016 að setja á stofn Hamfarasjóð þar sem hugmyndir voru uppi um að eitt af hlutverkum hans yrði að greiða bætur í meiri háttar náttúruhamförum. Ekki kemur skýrt fram í gögnum hvort þau áform séu enn til staðar. Við vinnslu málsins er rétt að vekja athygli á þessu. NTÍ vill að lokum benda á að í skjalinu „Áform um lagasetningu“ kemur fram að samráð hafi farið fram við NTÍ í undirbúningi málsins, en það er misskilningur. Ekki hefur verið haft samráð við NTÍ vegna málsins. fh. stjórnar NTÍ, Hulda Ragnheiður Árnadóttir, frkv.stjóri

Sá þjóðarsjóður sem hér eru lögð drög að á lítið skylt við loforð núverandi ríkisstjórnar. Í stjórnarsáttmálanum stendur skýrum stöfum: "Þjóðarsjóður verður stofnaður utan um arð af auðlindum landsins og byrjað á orkuauðlindinni. Hlutverk sjóðsins verður að byggja upp viðnám til að mæta fjárhagslegum áföllum. Afmarkaður hluti ráðstöfunarfjár sjóðsins verður notaður til að efla nýsköpun og ráðast í átak í uppbyggingu hjúkrunarrýma". Fyrir liggur því loforð ríkisstjórnarinnar um að þjóðarsjóði verði m.a. ætlað að styðja nýsköpun. Ekkert slíkt er að finna í frumvarpsdrögunum. Óviðunandi er að ríkisstjórnin heykist þannig á loforðum sínum nánast um leið og þau eru gefin. Stjórnarsáttmáli á að vera trúverðugt plagg en ekki ryk sem þyrlað er í augu kjósenda Hér virðist enn og aftur eiga að þjarma að nýsköpun í landinu, en nánast mætti ætla að stjórnvöld vilji leggja allt frumkvöðlastarf í einelti; einkum það sem stundað er utan akademíu og stórfyrirtækja. Hugvitsmenn, sem ákallaðir eru og dýrkaðir í hátíðarræðum stjórnmálamanna, eru lítilsvirtir á allan hátt og þeim gert ómögulegt að koma verkefnum sínum í not og verðmætasköpun fyrir land og þjóð. Hér tala ég af reynslu, því auk þess að hafa í áratug stundað eigið verkefni; þróun fyrstu og einu íslensku sjávarfallatækninnar, þá hef ég jafn lengi verði formaður Samtaka frumkvöðla og hugvitsmanna. Ég hef í skýrslum sett fram rökstudda gagnrýni á aðgerðir og aðgerðaleysi stjórnvalda í nýsköpunarmálum. Stjórnvöld tóku á sig tvenns konar skuldbindingar með aðild Íslands að Parísarsáttmálanum. Annarsvegar þær að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda innanlands en hinsvegar þær sem um getur m.a. í 10.gr sáttmálans; að styðja við tækniþróun sem stuðlar að markmiðum sáttmálans um orkuskipti og minni losun á heimsvísu. Fyrrnefnda atriðið hafa stjórnvöld ávarpað lítillega með aðgerðaáætlun sinni í loftslagsmálum, en hinu atriðinu hafa þau algerlega litið framhjá. Þannig var það fyrsta verk stjórnvalda eftir undirritun sáttmálans að breyta lögum um Orkusjóð á þann hátt að hann má ekki lengur veita styrki til þróunar nýrrar orkutækni, og hefur ekki gert það síðan. Í samtölum mínum við alþingismenn hefur iðulega verið bent á stofnun þjóðarsjóðs sem stuðningsúrræðis í þessum efnum. Þau fyrirheit eru svikin með þessum frumvarpsdrögum. Engin virk stefna er í raun ríkjandi nýsköpun á sviði tækni sem styður við Parísarsáttmálans. Engin virk stefna er heldur í málefnum frumkvöðla og hugvitsmanna, og hagsmunasamtökum þeirra er markvisst haldið frá allri stefnumótun á sviði nýsköpunar. Vissulega hlýtur það að teljast jákvætt, jafnt hjá ríkissjóði sem hverju öðru fyrirtæki, að eiga varasjóði til að mæta áföllum. Hinsvegar ber það vitni um lélegan rekstur fyrirtækis ef allar tekjur eru lagðar til hliðar í stað þess að hluti þeirra sé nýttur til að afla fyrirtækinu tekna og standa undir eðlilegum rekstri. Þjóðarsjóður verður væntanlega að mestu myndaður af arðgreiðslum þjóðarinnar af sínum orkuauðlindum. Það hlýtur að vera sanngirniskrafa að hluti þess arðs sé nýttur til þróunar nýrrar orkutækni; tækni sem mun nýtast framtíðarkynslóðum til að nýta sér nýjar hreinar orkuauðlindir; t.d. sjávarfallaorku; langstærstu, fyrirsjáanlegustu og hreinustu orkuauðlind Íslendinga. Ég skora því á ríkisstjórnina að standa við sín eigin fyrirheit í stjórnarsáttmálanum og nýta verulegan hluta þjóðarsjóðs til eflingar nýsköpun; ekki síst á sviði loftslagsmála og nýtingar nýrra hreinna orkuauðlinda. Valdimar Össurarson framkv.stjóri Valorku ehf og formaður Samt. frumkvöðla og hugvitsmanna

Vísað er til máls nr. S-162/2018 í Samráðsgáttinni, þar sem kynnt eru til umsagnar drög að frumvarpi um Þjóðarsjóð. Landsvirkjun fagnar því að frumvarp um Þjóðarsjóð skuli vera komið fram til kynningar og lýsir ánægju sinni með að fá tækifæri til að skila inn umsögn um það. Fyrirtækið styður stofnun Þjóðarsjóðs og styður sem fyrr áform um að arðgreiðslur fyrirtækisins til eiganda síns, íslenska ríkisins, fari með þeim hætti í varúðarsjóð í eigu þjóðarinnar til að mæta umfangsmiklum ófyrirséðum efnahagslegum áföllum sem þjóðarbúið getur hugsanlega orðið fyrir í framtíðinni. Á undanförnum misserum hefur Landsvirkjun bent á að arðgreiðslugeta fyrirtækisins muni aukast á næstu árum. Fyrirtækið hefur lagt mikla áherslu á lækkun skulda síðastliðin ár með góðum árangri og eiginfjárhlutfallið hefur aldrei verið hærra í sögu þess. Fyrirtækið hefur nýlega lokið við byggingu á tveimur nýjum aflstöðvum, Þeistareykjastöð og Búrfellsstöð II, og Búðarhálsstöð var gangsett 2014. Þessar þrjár virkjanir hafa lagt grunn að styrkari og öruggari tekjustofnum fyrirtækisins. Jafnframt hafa nýir viðskiptavinir hafið rekstur og endursamið hefur verið við eldri viðskiptavini. Stoðir Landsvirkjunar hafa því verið að styrkjast og áætlanir gefa til kynna að rekstur haldi áfram að batna. Síðastliðin ár hefur fyrirtækið greitt eiganda sínum 1,5 milljarð króna árlega í arðgreiðslur. Með sterkari efnahag, minni framkvæmdum og tryggu sjóðstreymi eru nú forsendur til að auka arðgreiðslur. Miðað við núverandi áætlanir er stefnt er að því að arðgreiðslur geti hækkað í skrefum og náð á nokkrum árum upp í 10-20 milljarða króna á ári. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að eignir sjóðsins verði varðveittar og ávaxtaðar í erlendum gjaldmiðlum og í greinargerð með frumvarpinu er fjallað um að kanna megi þann möguleika við arðgreiðslur að þær verði að hluta til í erlendri mynt. Uppgjörsmynt Landsvirkjunar er Bandaríkjadalur og eru tekjur fyrirtækisins að stærstum hluta í þeirri mynt. Það gæti því farið vel að arðgreiðslur Landsvirkjunar verði í Bandaríkjadal en ekki í íslenskum krónum eins og verið hefur hingað til. Ísland hefur fullgilt Parísarssamning Sameinuðu þjóðanna og skuldbundið sig til að leggja sitt af mörkum til að markmiðum samningsins um að takmarka áhrif loftslagbreytinga verði náð. Ísland er eitt af fáum löndum í heiminum sem vinna allt sitt rafmagn úr endurnýjanlegum orkugjöfum og mun Þjóðarsjóður, meðal annars með arðgreiðslum Landsvirkjunar, því byggja á tekjum af endurnýjanlegum orkuauðlindum sem eru á forræði ríkisins. Í því geta falist mikil tækifæri. Að lokum vill Landsvirkjun ítreka stuðning sinn við stofnun Þjóðarsjóðs. Fyrirtækið er að sjálfsögðu reiðubúið til að veita upplýsingar og aðstoða stjórnvöld við frekari undirbúning málsins verði eftir því leitað.