Frumvarp til laga um breytingu á lögum um réttindi sjúklinga nr. 74/1997

Stjórn Geðlæknafélags Íslands (G.í.) fagnar framkomnu frumvarpi til laga um breytingu á lögum um réttindi sjúklinga. Löngu er tímabært að setja skýrari lagaramma um beitingu nauðungar á heilbrigðisstofnunum. Stjórn G. Í. vill þó koma eftirfarandi athugasemdum á framfæri: 1.Neyðartilvik eru skilgreind of þröngt í lögunum (27. gr. d.) þar sem segir: „Sé nauðsynlegt að grípa til aðgerða í því skyni að koma í veg fyrir yfirvofandi líkamstjón, stórfellt eignatjón eða röskun á almannahagsmunum er heimilt að beita nauðung án undangenginnar ákvörðunar skv. 27. gr. c. „. Bent er á að ekki er óalgengt að einstaklingar veikist með þeim hætti að nauðsynlegt sé að grípa tafarlaust inn í með nauðung jafnvel þótt þessi skilyrði séu ekki fyrir hendi. Sem dæmi má nefna einstaklinga sem fara í oflætisástand (maníu) eða geðrof sem getur orðið til þess að dómgreind skerðist og hegðun og atferli breytist með þeim hætti að að það getur valdið viðkomandi einstaklingi verulegri andlegri vanlíðan seinna meir þegar sjúkdómsástandið er gengið yfir. Sem dæmi um slíkt mætti nefna símhringingar í fjölmiðla eða tjáning á samfélagsmiðlum. Mikilvægt er að skýr lagastoð sé fyrir tafarlausu inngripi við þessar aðstæður t.d. með því að takmarka aðgang að síma eða tölvu. Stjórn G.Í. telur ennfremur að heimild til að beita nauðung til að koma í veg fyrir „yfirvofandi líkamstjón“ sé of þröngt skilgreind. Ef ekki er skýr heimild til að leita á einstaklingum og eigum þeirra við komu á geðdeild, eða heimild til að takmarka umgengni við aðra eða takmarka aðgang að eigum, þá getur það mögulega skapað hættu fyrir þá sjálfa, aðra skjólstæðinga heilbrigðisstofnunarinnar og starfsfólk. Þótt hættan sé ekki yfirvofandi þá er hún til staðar og of áhættusamt að bíða eftir úrskurði sérfræðiteymis. Mikilvægt er því að heimild til nauðungar sé rýmkuð t.d. með því að orðalagi sé breytt úr „yfirvofandi líkamstjón“ í „mögulegt líkamstjón“. Óbreyttur lagatexti getur leitt til þess að erfiðara verði að frá fólk til starfa á geðdeildum og eðlilegri starfsemi geðdeilda landsins stefnt í hættu. 2.Í 27. gr. g. er fjallað um kærur til úrskurðarnefndar velferðarmála. Þar kemur fram að úrskurðarnefndin skuli kveða upp úrskurð inn fjögurra daga frá því að kæra berst annars falli hin kærða ákvörðun úr gildi. Afar óheppilegt er að þær aðstæður geti skapast, að nauðung, sem bæði meðferðaraðili og sérfræðiteymi hafa talið nauðsynlega, falli úr gildi ef dráttur verður á málsmeðferð úrskurðarnefnda. Verulegar líkur eru á að góð rök séu fyrir þeirri ráðagerð. Betra væri að slík mál væru afgreidd á annan hátt en að hin kærða ákvörðun félli úr gildi. Þannig gæti komið fram í lögum að hinn kærði úrskurður héldi gildi sínu þar til þar til úrskurður félli, jafnvel þótt dráttur hefði orðið á málinu, eða að kæran færi þá í annan stjórnsýslulegan eða lagalegan farveg. 3.Í 27. gr. i. er fjallað um sérfræðiteymi um beitingu nauðungar. Í lögum nr.88/2011 um réttindagæslu fyrir fatlað fólk er fjallað um sérfræðiteymi sem hefur það að markmiðið að draga úr beitingu nauðungar. Í 14. gr. þeirra laga segir m.a.. „Sérfræðiteymið skal skipað einstaklingum með sérþekkingu á málefnum fatlaðs fólks og þekkingu og reynslu af aðferðum til að koma í veg fyrir beitingu nauðungar“. Stjórn G.Í. telur eðlilegt að sömu sjónarmið séu uppi þegar sérfræðiteymi er skipað af ráðherra skv. lögum um réttindi sjúklinga nr.74/1997. Mikilvægt er að einstaklingar í nefndinni séu með sérþekkingu á þeim málaflokki sem það fjallar um. Þótt reynsla og rödd notenda sé mikilvæg í stefnumótum og undirbúningi lagasetninga þá eiga sömu sjónarmið ekki endilega við þegar einstök mál eru til meðferðar hjá nefndum á stjórnsýslustigi þar sem reynir á þekkingu á flóknum lögfræðilegum og læknisfræðilegum úrlausnarefnum. Stjórn G.Í. telur því eðlilegt að allir nefndarmenn hafi til þess bæra sérþekkingu á málaflokknum. 4.Ljóst er að frumvarpið mun hafa töluvert aukna vinnu í för með sér og fjölga þarf starfsfólki. Mikilvægt er því að þessu sé mætt með auknum fjárveitingum til viðeigandi heilbrigðisstofnana og að fram fari ítarleg kostnaðargreining á áhrifum frumvarpsins. Fyrir hönd stjórnar G.Í. Karl Reynir Einarsson, formaður