Viðurkenning á faglegri menntun og hæfi til starfa hér á landi

Ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 243/2021, þar sem tilskipun (ESB) 2018/958 var tekin upp í EES-samninginn, tók gildi 1. febrúar 2023 og sama dag rann út frestur EFTA-ríkjanna til að innleiða tilskipunina. Hinn 5. desember 2024 komst EFTA-dómstóllinn að þeirri niðurstöðu í máli E-9/24 (Eftirlitsstofnun EFTA gegn Íslandi) að íslenska ríkið hefði ekki uppfyllt skyldur sínar með því að hafa ekki innleitt tilskipunina innan tilskilins frests.

Löggjöf á Norðurlöndum

Á hinum fjórum Norðurlöndunum gilda reglur um meðalhófsmat áður en settar eru nýjar eða breyttar kröfur um lögvernduð störf. Útfærslan er þó mismunandi og hér er einkum litið til skyldunnar til að framkvæma slíkt mat en síður til þess hvaða stjórnvaldi verkefnið er falið.

Í Danmörku var tilskipunin innleidd með lögum um breytingu á lögum um viðurkenningu á tiltekinni náms- og starfshæfni (lov om ændring af lov om anerkendelse af visse uddannelses- og erhvervsmæssige kvalifikationer, LOV nr 884 af 16/06/2020). Með lögunum var kveðið á um að reglur um meðalhófsmat tækju til nýrrar eða breyttrar reglusetningar um störf og að tilskipun (ESB) 2018/958 gilti í Danmörku, sbr. 3. og 5. tölul. 1. gr. breytingarlaganna.

Í Finnlandi var í 1. og 3. gr. reglugerðar um meðalhófsmat áður en reglur um starfsgreinar eru samþykktar (Statsrådets förordning om proportionalitetsprövning före antagandet av reglering av yrken, 376/2020) kveðið á um að því stjórnvaldi sem undirbýr reglusetningu af þessu tagi beri að framkvæma meðalhófsmat áður en nýjar reglur eru settar eða gildandi reglum breytt.

Í Noregi er í greinum 10-1 til 10-3 í reglugerð um viðurkenningu á starfsréttindum (forskrift om godkjenning av yrkeskvalifikasjoner, FOR-2017-12-22-2384) kveðið á um að ábyrgt stjórnvald skuli framkvæma meðalhófsmat áður en settar eru nýjar eða breyttar reglur sem takmarka aðgang að eða iðkun þeirra starfa sem ákvæðin taka til. Reglurnar tóku gildi 1. desember 2023.

Í Svíþjóð gildir reglugerð um meðalhófsmat við nýjar eða breyttar kröfur um starfsréttindi (förordning om proportionalitetsprövning vid nya eller ändrade krav på yrkeskvalifikationer, 2020:757) um stjórnvöld sem heyra undir ríkisstjórnina. Samkvæmt 4. gr. reglugerðarinnar ber stjórnvaldi sem undirbýr drög að stjórnvaldsfyrirmælum sem fela í sér nýjar eða breyttar kröfur um lögverndað starf að framkvæma svonefnt innra markaðspróf. Það felur meðal annars í sér að sýna fram á að þær ráðstafanir sem lagðar eru til séu til þess fallnar að ná markmiði sem varðar almannahagsmuni og gangi ekki lengra en nauðsynlegt er til að ná því markmiði.

Munurinn milli ríkjanna liggur því einkum í gildissviði reglnanna og því hvernig skyldan til meðalhófsmats er útfærð.