Stjórn fiskveiða og lög um veiðigjald

Gerðar eru eftirfarandi athugasemdir við 3. og 4. grein frumvarpsins: Í 3. gr. er tekið fram að öll sömu fyrirmæli gildi um öflun sjávargróðurs og gilda um fiskiskip og fiskveiðar skv. III., V. og VI kafla laga um stjórn fiskveiða. Í V. kafla þessara laga eru fyrirmæli um greiðslu veiðigjalda. Veiðigjöld geta ekki átt við um þangslátt á sjávarjörðum eða öflun annars sjávargróðurs innan netlaga. Í 4. gr. í athugasemdum um lagafrumvarpið kemur fram að merkjum jarða er oftast lýst til fjörunnar. Af þessu hlýst að fjara sjávarjarða er eign landeiganda. Þang og annar sjávargróður er áfastur landareigninni og eign landeiganda rétt eins og korn á ökrum. Innheimta veiðigjalds á þangi eða öðrum sjávargróðri er þannig í ósamræmi við 72. gr. stjórnarskrár sem fjallar um friðhelgi eignarréttarins. Til að leiðrétta þetta ósamræmi er lagt til að breytingar verði gerðar á 2. mgr. 3 gr. frumvarpsins þannig að textinn verði eftirfarandi: Utan fjara og netlaga gilda öll sömu fyrirmæli og gilda um fiskiskip og fiskveiðar skv. III., V. og VI. kafla laga þessara og öðrum lögum á sviði sjávarútvegs, m.a. um færslu afladagbókar, löndun, vigtun og skráningu afla, eftirlit með veiðum og greiðslu veiðigjalds, gilda, eftir því sem við á, um skip sem hafa leyfi skv. 1. mgr. og öflun sjávargróðurs frá þeim. Samkvæmt 4. gr. lagafrumvarpsins skal hafa samkomulag við ábúenda eða landeiganda um þangslátt innan stórstraumsfjöruborðs sjávarjarða. Hins vegar er felld út 1. mgr. í gildandi lögum en þar segir að sá sem hyggst afla sjávargróðurs innan netlaga sjávarjarðar þurfi að hafa náð samkomulagi við landeiganda um heimild til öflunarinnar. Er lagt til að 1. mgr. í 4. gr. laganna verði eftirfarandi: Um þangslátt innan stórstraumsfjöruborðs sjávarjarða og öflunar sjávargróðurs innan netlaga sjávarjarða fer samkvæmt samkomulagi við ábúenda eða landeiganda. Netlaga er upphaflega getið í Grágás, lögbók íslenska þjóðveldisins, og síðar í 2. kapítula rekabálka Jónsbókar frá árinu 1281. Þar eru netlög skilgreind skv. svokallaðri dýptarreglu en þá eru ystu mörk netalaga þar sem 20 möskva selanet standi grunn á fjöru. Í Jónsbók er jafnframt tekið fram að landeigandi eigi m.a. þara sem er innan netlaga auk ýmissa annarra hlunninda sem upp eru talin. Ákvæði rekabálks Jónsbókar hefur aldrei verið fellt úr gildi. Er því eðlilegt að álykta að eigendur sjávarjarða eigi rétt til þaratekju og nýtingu annars sjávargróðurs innan netlaga. Með tilkomu veiðitilskipunarinnar árið 1849 voru netlög skilgreind með öðrum hætti, það er 60 faðmar eða 112,98 m frá stórstraumsfjörumáli. Netlaga er einnig getið með sambærilegum hætti í 8. ml. 1. gr. laga nr. 64/1994 um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglun og spendýrum. Þar eru netlög skilgreind sem hafsvæði 115 metra út frá stórstraumsfjörumáli landeignar. Ágreiningur hefur verið um hvort miða á við dýptarreglu Jónsbókar eða fjarlægðarreglu veiðitilskipunarinnar. Niðurstöður Hæstarréttar í tveimur dómum gefa tilefni til að miða frekar við dýptarreglu Jónsbókar. Annars vegar er um að ræða dóm Hæstaréttar frá 19. september 1996 á blaðsíðu 2518 og hins vegar dóm Hæstaréttar frá 28. apríl 2005 á blaðsíðu 1640. Í báðum dómunum kemst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að miða skuli við 2. kapítula Jónsbókar, um 20 möskva dýpi netlaga, þegar um brot á fiskveiðilöggjöf er að ræða, í stað fjarlægðarreglu veiðitilskipunarinnar. Ekki verður gerð frekari tilraun í þessum texta til að útkljá ágreining um hvort miða beri við dýptarreglu Jónsbókar eða fjarlægðarreglu veiðitilskipunarinnar við skilgreiningu netlaga enda er það ekki tilgangur þessarar umsagnar. Eins og réttilega er bent á í 4 gr. í athugasemdum með lagafrumvarpinu er löng venja fyrir því að samþykki landeiganda sjávarjarða þurfi til þangsláttar. Sömuleiðis er löng venja fyrir að samþykki landeiganda þurfi fyrir nýtingu annarra hlunninda innan netlaga. Á það til dæmis við um lagningu grásleppuneta innan netlaga. Þá hafa landeigendur, sem ekki nytja slík hlunnindi sjálfir, getað leigt út réttinn til nýtingar hlunnindanna. Sem dæmi má nefna að Stykkishólmsbær hefur tímabundið leigt út sjávarjarðir, sem þá voru í eigu sveitarfélagsins, til aðila sem fengu, gegn greiðslu, einkarétt á lagningu grásleppuneta innan netlaga og nýtingu annarra hlunninda jarðanna. Sá gjörningur var í samræmi við áðurnefnd ákvæði í rekabálk Jónsbókar og er dæmi um þá hefð sem ríkt hefur um réttláta nýtingu hlunninda, þar með talið sjávargróðurs, innan netlaga. Á mörgum sjávarjörðum eru töluverð hlunnindi í landi, má þar helst nefna æðarvarp. Varpið er viðkvæmt og getur spillst ef ekki er farið gætilega um svæðið á varptíma. Öflun sjávargróðurs í fjöru og innan netlaga getur haft neikvæð áhrif á æðarvarp og annað fuglalíf. Er því bæði sanngjarnt og eðlilegt að öll öflun sjávargróðurs á þessu svæði verði samkvæmt samkomulagi við landeiganda um heimild til öflunarinnar. Með vísan í ofanritað þykir ljóst að frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða (öflun sjávargróðurs í atvinnuskyni) getur ekki staðið óbreytt. Undirritaður hvetur til að farið verði að þeim tillögum um breytingar á frumvarpinu sem hér eru lagðar til. Fyrir hönd stjórnar Hvallátra ehf., Jón Örn Friðriksson Framkvæmdastjóri Hvallátra ehf og eigandi sjávarjarða við Breiðafjörð

Umsögn um frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða (öflun sjávargróðurs í atvinnuskyni) Gerðar eru eftirfarandi athugasemdir fyrir hönd Einingar ehf. 580788 1659 sem á og rekur sjávarjarðirnar Húshólma ln. 211568, Baulhólma ln. 2115620 og Hesthöfða ln. 2115619 á Breiðafirði. 3. gr. Hér kemur fram að öll sömu fyrirmæli gildi um öflun sjávargróðurs og gilda um fiskiskip og fiskveiðar skv. III., V. og VI kafla laga um stjórn fiskveiða. Í V. kafla þessara laga eru fyrirmæli um greiðslu veiðigjalda. Sjávargróður sem aflað er innan sjávarjarða eða netlaga er eign landegeinda, enda vex sjávargróður á landareign landeigenda rétt eins og gróður sem vex á túnum bænda er eign landeigenda. Veiðigjöld geta því ekki átt við um öflun sjávargróðurs á sjávarjörðum eða innan netlaga nema þeim sé skilað til landeiganda. 4. gr. Í 4. grein frumvarpsins er eingöngu kveðið á um að leita þurfi leyfis ábúanda eða landeiganda vegna þangsláttar innan stórstraumsfjöruborðs. Telur undirritaður nauðsynlegt að 1. mgr. 15. gr. b í lögum nr. 116/2006 standi einnig óbreytt. „Áður en sá sem hefur leyfi skv. 15. gr. a hefur öflun sjávargróðurs innan netlaga sjávarjarða þarf að hafa náðst samkomulag við landeiganda um heimild til öflunarinnar.“ Vísað er til laga nr. 73/1990, um eignarrétt íslenska ríkisins á auðlindum hafsbotnsins, en þar segir í 1. gr.: Íslenska ríkið er eigandi allra auðlinda á, í eða undir hafsbotninum utan netlaga og svo langt til hafs sem fullveldisréttur Íslands nær samkvæmt lögum, alþjóðasamningum eða samningum við einstök ríki. 
 Hugtakið auðlind samkvæmt lögum þessum tekur til allra ólífrænna og lífrænna auðlinda hafsbotnsins annarra en lifandi vera. 
 Netlaga er upphaflega getið í Grágás, þar eru netlög skilgreind skv. svokallaðri dýptarreglu en þar eru ystu mörk netalaga þar sem 20 möskva selanet (6,88 m) standi grunn á fjöru. Í Jónsbók er jafnframt tekið fram að landeigandi eigi m.a. þara sem er innan netlaga auk ýmissa annarra hlunninda sem upp eru talin. Ákvæði rekabálks Jónsbókar hefur aldrei verið fellt úr gildi. Er því eðlilegt að álykta að eigendur sjávarjarða eigi rétt til þaratekju og nýtingu annars sjávargróðurs innan netlaga. Athugasemdir við lagafrumvarp þetta Í athugasemdum stendur í 4. grein: „Engin þörf er á því að vísa til netlaga í frumvarpi þessu.“ Þetta getur undirritaður ekki tekið undir. Skv. Fylgiskjali I liggja ekki fyrir niðurstöður á rannsóknum um útbreiðslu og magn þara í Breiðafirði og er því ekki hægt að útiloka að hægt sé að afla sjávargróðurs td. þara innan netlaga. Því ætti það að teljast mjög brýnt að vísa til netlaga í frumvarpi þessu. Í sjávargróðri í fjörum og innan netlaga er að finna mikilvæga fæðu fyrir fugla og sjávardýr, þ.m.t. æðarfugl og ekki síst æðarunga sem dvelja þar mk. fyrsta mánuðinn. Því er mikilvægt að öll öflun sjávargróðurs í fjörum og innan netlaga sé innan skynsamlegra marka og ætíð samkvæmt samkomulagi við landeigenda, enda er æðarvarp verðmæt hlunnindi margra sjávarjarða. Undirritaður telur ekki ásættanlegt að frumvarp til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða (öflun sjávargróðurs í atvinnuskyni) standi óbreytt og vænta þess að tekið verði fullt tillit til ofangreindrar umsagnar og eignarréttur sjávarjarða virtur. Virðingarfyllst, Eigandi (100%) Einingar ehf. Ásgeir Gunnar Jónsson