Áform um lagasetningu - Frumvarp um breytingu á lögum um mannvirki nr. 160/2010 (einföldun byggingarreglugerðar og breytt byggingareftirlit)

Starfsleyfiskröfur þurfa að vera birtar með nægum fyrirvara Fyrirhugað er að starfsumgjörð skoðunarstofa byggist á ÍST EN ISO/IEC 17020:2012 án þess að gerð verði krafa um fulla faggildingu í upphafi. HMS telur slíka leið geta auðveldað innkomu nýrra skoðunarstofa á markaðinn. hms.is Þessi leið getur verið eðlileg á aðlögunartíma. Hún kallar hins vegar á að HMS setji fram skýrar, mælanlegar og opinberar starfsleyfiskröfur. Að öðrum kosti er hætta á að mismunandi kröfur verði gerðar til umsækjenda eða að óvissa ríki um hvaða fjárfestingar þurfi að ráðast í. Ég legg til að HMS birti eigi síðar en tólf mánuðum áður en nýtt kerfi tekur gildi: 1. lágmarkskröfur um menntun og reynslu tæknilegs stjórnanda 2. hæfnikröfur skoðunarmanna eftir skoðunarsviðum 3. kröfur um gæðastjórnunarkerfi 4. kröfur um ábyrgðartryggingar og fjárhagslegt hæfi 5. kröfur um óhæði og meðferð hagsmunaárekstra 6. kröfur um upplýsingakerfi, gagnaöryggi og rekjanleika 7. kröfur um innri úttektir, kvartanir og áfrýjanir 8. umfang og gildistíma starfsleyfis 9. reglur um endurnýjun, takmörkun og afturköllun starfsleyfis 10. aðlögunaráætlun vegna mögulegrar faggildingarskyldu síðar. Mikilvægt er að starfsleyfi séu veitt fyrir skilgreind skoðunarsvið. Ekki ætti að gera kröfu um að allar skoðunarstofur geti annast bæði yfirferð allra hönnunargagna og allt framkvæmdareftirlit. Slík krafa myndi skapa óþarfa aðgangshindrun og ýta undir fáar og mjög stórar skoðunarstofur.

Óhæði þarf að tryggja án þess að útiloka óþarflega stóran hluta fagmarkaðarins Í uppfærðum tillögum HMS kemur fram að ráðgjafastofur og framkvæmdaraðilar eigi hvorki að geta sinnt eftirliti sem skoðunarstofa né átt hlut í slíkri starfsemi. Eignarhald eigi jafnframt að vera gagnsætt. Ég er sammála því að skoðunarstofa megi ekki skoða eigin hönnun, eigin framkvæmd eða verk tengdra aðila. Niðurstaða skoðunar verður að vera hafin yfir allan vafa. Hins vegar þarf að gæta þess að algert og mjög víðtækt bann við beinu eða óbeinu eignarhaldi útiloki ekki óþarflega þá einstaklinga sem búa yfir mestri verklegri reynslu og hæfni til að sinna eftirlitinu. Íslenskur markaður er lítill og stór hluti tæknilega hæfra einstaklinga hefur starfað við hönnun, byggingarstjórn, ráðgjöf eða framkvæmdir. Ég legg því til að gerður verði greinarmunur á: 1. eignarhaldi og rekstri lögaðila sem sinnir hönnun eða framkvæmd 2. persónulegri starfsreynslu eiganda eða starfsmanns 3. virkum fjárhagslegum hagsmunum í einstöku verkefni 4. eldri tengslum sem ekki skapa lengur fjárhagslegt eða stjórnunarlegt samband. Reglur um óhæði þurfa að vera hlutlægar og fyrirsjáanlegar. Þær ættu meðal annars að taka til: eignarhalds, stjórnunarsetu, fjölskyldu- og fjárhagslegra tengsla, sameiginlegs starfsfólks, sameiginlegs húsnæðis og upplýsingakerfa, verulegra viðskiptatengsla, skoðunar á fyrri eigin verkum, tímabundins karenstíma eftir þátttöku í hönnun eða framkvæmd. Jafnframt verði komið á skyldubundinni hagsmunaskrá og rafrænni hæfisstaðfestingu áður en skoðun er úthlutað eða samþykkt. Óhæðiskrafan á að útiloka hagsmunaárekstra en ekki faglega reynslu.

Val verkeiganda á skoðunarstofu getur veikt óhæði eftirlitsins Í fyrri vegvísi var gert ráð fyrir að HMS úthlutaði verkefnum til skoðunarstofa. Í uppfærðum tillögum er hins vegar gert ráð fyrir að verkeigandi velji sjálfur skoðunaraðila á viðskiptalegum forsendum. Því er ætlað að skapa þjónustu- og verðsamkeppni. Ég tel að þetta atriði þurfi sérstaklega vandaða útfærslu. Verkeigandi greiðir fyrir eftirlitið og hefur almennt hagsmuni af því að eftirlitið sé ódýrt, hratt og valdi sem minnstum töfum. Skoðunarstofa hefur á sama tíma viðskiptalega hagsmuni af áframhaldandi verkefnum frá verkeigandanum. Þetta getur skapað hættu á: 1. verðsamkeppni á kostnað gæða 2. að verkum sé beint til þeirrar stofu sem talin er „auðveldust“ 3. mismunandi alvarleika athugasemda milli skoðunarstofa 4. óbeinum þrýstingi á skoðunarmenn 5. of mikilli tekjuháðri stöðu gagnvart fáum stórum verkeigendum Ég legg því til að skoðað verði blandað fyrirkomulag þar sem verkeigandi velur úr hópi hæfra skoðunarstofa en kerfið inniheldur eftirfarandi varnir: 1. HMS staðfestir hæfi og óhæði stofunnar fyrir hvert verkefni. 2. Takmarkað verði hversu stórt hlutfall tekna skoðunarstofu má koma frá einum verkeiganda eða tengdum aðilum. 3. HMS geti endurúthlutað verkefni ef hæfis- eða óhæðisvafi kemur upp. 4. Hluti verkefna eða endurskoðana verði úthlutaður af HMS með slembiúrtaki. 5. HMS framkvæmi reglulega samanburðarskoðanir á niðurstöðum skoðunarstofa. 6. Athugasemdir og frávik verði flokkuð samkvæmt sameiginlegu flokkunarkerfi. 7. Verðlagning byggist á skilgreindum skoðunareiningum og umfangi eftirlitsáætlunar en ekki á niðurstöðu skoðunar. 8. Skoðunarstofa fái ekki fjárhagslegan ávinning af því að skrá fleiri eða færri frávik. Verðsamkeppni er æskileg að því marki sem hún leiðir til skilvirkni. Hún má ekki verða til þess að eftirlitsaðilar keppi um að gera minnstar kröfur.

Hæfni skoðunarmanna þarf að byggjast á bæði menntun og verklegri reynslu. Árangur kerfisins ræðst ekki aðeins af formlegri menntun skoðunarmanna heldur einnig af raunverulegri þekkingu þeirra á framkvæmd mannvirkja. Skoðun á rakavörnum, þéttingu byggingarhjúps, votrýmum, múr- og steypufrágangi, brunahólfun eða lögnum verður ekki fullnægjandi með almennri fræðilegri þekkingu einni saman. Skoðunarmaður þarf að þekkja verkferlið, rétta röð framkvæmda, algengar athugasemdir og hvenær verkþáttur verður hulinn og ekki lengur aðgengilegur til skoðunar. Ég legg því til að hæfiskröfur taki mið af: 1. viðeigandi menntun eða löggildingu 2. sannanlegri starfsreynslu á viðkomandi sviði 3. sérhæfðri þjálfun í skoðunaraðferðum 4. reglulegri endurmenntun 5. viðhaldi hæfni með lágmarksfjölda skoðana/verkefna 6. mati tæknilegs stjórnanda áður en sjálfstæð skoðunarheimild er veitt. Heimildir einstakra skoðunarmanna ættu að vera skráðar eftir fagsviðum en ekki eingöngu bundnar við almennt starfsleyfi skoðunarstofunnar.

Samræmd frávikaflokkun og áfrýjunarleið verða að liggja fyrir frá upphafi Skoðunarstofa mun framkvæma opinbert ytra eftirlit í umboði HMS. Athugasemdir hennar geta haft áhrif á: framvindu framkvæmda, kostnað verkeiganda, frammistöðumat fagaðila, umfang framtíðareftirlits, starfsréttindi og orðspor einstaklinga. Í uppfærðum tillögum er gert ráð fyrir að frammistaða sé metin á grundvelli athugasemda og að þær skráist á hinn löggilta einstakling. Slíkar skráningar geta síðan leitt til aukins eftirlits í næstu verkefnum. Því þarf að tryggja réttláta málsmeðferð. Ég legg til að: 1. frávik verði flokkuð eftir alvarleika og áhættu 2. skýrt verði hvað telst athugasemd, frávik og alvarlegt frávik 3. fagaðili fái tækifæri til andmæla áður en frávik hefur áhrif á frammistöðumat 4. hægt verði að leiðrétta rangar eða úreltar skráningar 5. tilgreind verði tímamörk fyrir afgreiðslu ágreinings, 6. HMS fari með formlegt endurskoðunar- eða úrskurðarhlutverk, 7. skoðunarstofa geti ekki sjálf tekið endanlega ákvörðun um ágreining vegna eigin skoðunar. Þetta er forsenda þess að frammistöðumat njóti trausts og standist kröfur um meðalhóf, gagnsæi og jafnræði.