Áform um breytingu á lögum um útlendinga (dvalarleyfi)

Þessar breytingar eru rasismi og ætti að hafna þeim með öllu. Það eru allar breytingar sem halla á fólk að einhverju leiti ætti að meðhöndla sem rasisma og ekkert annað. Best væri ef ríkisstjórnin færi í það verkefni að leggja niður lög um útlendinga í heild sinni og leggja niður útlendingastofnun í heild sinni og taka upp stefnu um frjálsa búsetu á Íslandi óháð því hvaðan fólk kemur í heiminum. Svipað og þekkist á Svalbarði undir stjórn Noregs. Það má einnig nefna að starfsemi Útlendingastofnunar er og hefur alltaf verið rasísk og lög um útlendinga hafa alltaf verið rasísk að upplagi. Þetta er gjörsamlega úreltur og stórhættulegur "við á móti" þeim hugsunarháttur sem er í dag að leggja grunninn að gjöreyðandi heimstyrjöld í heiminum sem íslendingar munu og geta aldrei annað en komið mjög illa undan. Svona lagabreytingum, þar sem hallar á fólk sem fæðist utan Íslands ætti að hafna í heild sinni og fólk sem styður svona mannréttindabrot ætti ekki að vera í stjórnmálum á Íslandi.

The individuals proposing stricter residence permit rules do not seem to understand that Iceland is not Denmark or Norway and thus has much different needs, not do they understand that the strictures already existing in Icelandic law are in fact extremely strict with little ability to allow anyone but the most qualified, the richest, or those who have been most abused legal stay in Iceland. Making it more difficult for a small society to recruit talent and increasing Icelandic language rules while not funding increased availability of Icelandic language learning is a recipe for economic disaster. Please stop shooting yourselves in the foot.

Mig langar virðingarfyllt að koma á sjónarmiðum mínum um þessi áformum lagasetningu. Ég hef verið tengdur málefnum innflytjenda frá árinu 2008 þegar ég var forstöðumaður leyfasviðs Útlendingastofnunar. Eftir það hef ég verið ráðgjafi innflytjenda hjá Mannréttindaskrifstofu Íslands sem veitti innflytjendum gjaldfrjálsa lögfræðiráðgjöf. Eftir það hef ég sem lögmaður og lögfræðingur veitt innflytjendum og atvinnurekendum sem óska að ráða innflytjendur til starfa aðstoð við öflun dvalar- og atvinnuleyfa á Íslandi. Á sama hátt þekki ég vel til málefna sem varða mansal og starfaði um tíma á vegum Sameinuðu þjóðanna við baráttu gegn mansali og kynlífsþrælkun í Bosníu og Herzegóvínu meðan samtökin voru með friðargæslu þar. Ég hlaut þjálfun og fræðslu um mansal, vann með yfirvöldum og þolendum og kynntist vel hugarfari beggja, erfiðleikum sem fylgja málaflokknum og vandamál sem tengjast spillingu vegna tengsla misnotenda þolenda við valdakerfin. Það er vel að stjórnvöld séu að skoða vandlega á grundvelli raunverulegra upplýsinga en ekki upphrópana hver staðan er á Íslandi hvað varðar flutninga fólks til og frá landinu. Veruleikinn sem við blasir í fjölþjóðlegu samfélagi, þar sem allir einstaklingar geta auðveldlega stofnað til tengsla í gegnum internetið, óháð staðsetningu, útheimtir síbreytilegar nálganir og ný viðfangsefni. Eins og áformum um lagasetningu er lýst þá virðast þau fyrst of fremst hverfast um að láta dvalarleyfi vegna fjölskyldusameiningar einskorðast við kjarnafjölskyldu, þ.e.a.s. maka og börn þess sem umsækjendur leiða rétt sinn skv. umsókn af. Það felur í sér að ættingar í beinan legg 67 ára og eldri falla út og geta ekki fengið slík leyfi. Ég set spurningarmerki við þetta. Svo háttar til í mjög mörgum löndum að ekkert samtryggingakerfi er til staðar og börnum ber siðferðisleg og lagaleg skylda til að framfleyta foreldrum sínum þegar þau byrja að eldast. Fjölmargir innflytjendur og fyrrum innflytjendur sem orðnir eru íslenskir ríkisborgarar framfleyta foreldrum sínum áratugum saman með fjárframlögum frá Íslandi, af fjármunum sem verða eftir þegar þeir hafa greitt skatta og skyldur til íslensks samfélags. Þegar foreldrið verður síðan enn eldra og orðið ósjálfbjarga standa þá valkostir þess sem hér býr milli þess að flytja aftur til fæðingarlandsins, oft eftir áratugadvöl hér og að fengnu íslensku ríkisfangi fyrir áratugum, eða láta aldrað foreldi sitt veslast upp erlendis. Við þær aðstæður hefur hingað til verið talið sæma að leyfa hinu aldraða foreldri að koma til Íslands og vera hér þau ár sem það á ólifuð, svo fremi sem ættinginn sem býr hér á landi hefur fjárhagslega burði til að framfleyta því. Ég tel að það þurfi ríka almannahagsmuni til að réttlæta breytingar á þessu. Ég þekki ekki tölur um þátttöku þessa hóps í skipulagðri glæpastarfsemi hér á landi. Heldur ekki niðurstöður áhættugreininga hvað varðar líkur á því að þessir öldruðu einstaklingar séu þolendur mansals - enda erfitt að sjá hvernig má hagnýta sér þá á ólögmætan hátt. Þá eru ekki mikil margfeldisáhrif af þessum dvalarleyfum þar sem þetta fólk á sjaldnast börn, sem það síðan óskar eftir dvalarleyfi fyrir og ólíklegt að barneignir liggi fyrir því hér á landi. Í raun fer ekkert fyrir þessu fólki hér og því fylgir takmarkaður og tímabundinn samfélagslegur kostnaður. Ég hef efasemdir um að það sé rétt markmið í sjálfu sér og eitt sér að færa lög hér á landi til samræmis við löggjöf annarra Evrópuríkja. Þetta kann að vera nauðsynlegt þegar málefni flóttamanna og hælisleitenda eru annars vegar, því að þar innan um eru hópar fólks sem í raun falla ekki að skilgreiningu flóttamannahugtaksins og það fólk sækir að landamærum þeirra ríka sem hafa veikburða regluverk til að fást við slíkt. Við Íslendingar komum okkur í raun upp slíku veikburða regluverki með lögum nr. 80/2016, sem sett voru í breiðri pólitískri samstöðu á sínum tíma. Hvað varðar fjölskyldusameiningu þá var sú breyting gerð nýverið að heimiluð var fjölskyldusameining þeim sem hér eru á tímabundnum dvalarleyfum vegna atvinnuþátttöku vegna skorts á vinnuafli. Okkur hefur verið og mun alltaf verða nauðsynlegt að bregðast við sveiflum í framboði og eftirspurn eftir vinnuafli að gefa atvinnulífinu kost á að ráða hingað erlenda starfsmenn. Og oft horfir þannig við að sveiflujöfnun EES-samningsins dugir ekki til. Það er þjóðhagslega hagkvæmt og leiðir til stöðugleika í efnahagslífinu að eiga þess kost að fá við tiltekin skilyrði og tímabundið fólk hingað sem er ríkisborgarar ríkja utan EES. En þau dvalarleyfi eru tímabundin og háð því að hér sé skortur á vinnuafli. Þetta eru því í eðli sínu starfsmenn sem hafa eðli "farandverkamanna" eins og það var kallað hér áður fyrr. Það er að mínu viti ekki nauðsynlegt né æskilegt að fjölskylda slíkra starfsmanna flytji hingað til lands, aðlagist samfélaginu og festi hér rætur. Þvert á móti veldur það því að þegar samdráttur verður í hagkerfinu, þurfa stjórnvöld að grípa til synjana á framlengingum dvalar- og atvinnuleyfa og knýja fjölskyldurnar til að flytjast úr landi. Það er óþarfi að mínu viti að opna fyrir þau vandræði í gegnum úrræði sem ætlað er að jafna tímabundnar sveiflur í eftirspurn eftir starfskröftum hérlendis. Samskipti og kynni fólks eru þannig í nútímanum að það kynnist og fellir hugi saman óháð þjóðerni og menningarbakgrunni. Við það er ekkert að athuga og það þarf virkilega að gæta þess að raska ekki einkalífi fólks með of miklum skorðum við að Íslendingar af öllum kynjum geti byggt um sambönd og stofnað fjölskyldu að vild og búið hér á landi með fjölskyldu sinni. Sömu sögu er að segja um þá sem hingað hafa komið og fengið varanlega heimild til að búa hér. Það sem veldur hins vegar vandræðum eru alþjóðlegar skuldbindingar okkar, einkum vegna EES-samningsins. Ríkisborgari aðildarríkis hans o.fl. sem hingað koma á grundvelli fjórfrelsisins eiga samkvæmt samningsskuldbindingum okkar að þjóðarrétti, rétt á að koma með sér hingað til lands fjölskyldumeðlimi sem eru ríkisborgarar ríkja utan EES-svæðisins. Þeir þurfa ekki að sækja u leyfi - því rétturinn er nú þegar tryggður í þjóðréttarskuldbindingum - heldur aðeins að tilkynna um að makinn, barnið eða foreldrið eldra en 67 ára sé hingað flutt og sækja um að það fái í hendur skilríki því til staðfestingar. Þessi réttur er ekki einasta sterkari en möguleiki Íslendingsins til að fá erlendan maka til sín, heldur er skilgreining fjölskyldu víðari fyrir EES-réttinn en möguleika Íslendingsins. Þannig er barn skilgreint sem eintaklingur undir 18 ára aldrei þegar foreldri þess hefur gifst Íslendingi en yngra en 21 árs þegar foreldri þess hefur gifst EES-ríkisborgara sem hér býr. EES ríkisborgarinn getur flogið 3. ríkis maka sínum og barni hans til Íslands strax, tilkynnt um þau og farið að búa með þeim þar til skírteini þeirra berast. Íslenskur ríkisborgari þarf að skila inn dvalarleyfisumsókn fyrir sína fjölskyldu áður en þau koma til landsins og er þeim ómöguleg koma þangað til dvalarleyfi þeirra hafa verið gefinu út. Afgreiðslutími umsókna um slík dvalarleyfi hefur verið á bilinu 6 - 8 mánuðir undanfarin ár. Stjórnvöld hafa náð umtalsverðum árangri hvað varðar endurbætur á löggjöf hvað varðar umsóknir um hæli hér sem flóttamenn. Þær endurbætur eru að skila sér að hluta en hafa ekki enn skilað fullum árangri vegna þess fjölda umsækjenda sem hér var staddur. Við erum þó á réttri leið hvað þetta varðar. Við eigum í talsverðum vandræðum með skipulagða glæpastarfsemi hér á landi. Við því þarf að bregðast. En þessar fyrirhuguðu breytingar duga ekki til þess. Skipulögð glæpastarfsemi hér hefur fyrst og fremst átt rætur sínar í einstaklingum sem hingað hafa komið á grundvelli réttar skv. EES-samningnum og einstaklingum þeim tengdum. Mikilvægt er í þessu sambandi að láta ekki eitt tiltekið mál, sem ekki er af þeim rótum, villa sér sýn hvað þetta varðar. Hvað mansal varðar þá sýnist mér að eðli þess hafi að hluta til breyst á undanförnum árum. Hið svokallaða vinnumansal hefur að mestu verið látið óáreitt hérlendis svo lengi sem minni mitt dugir til að rifja upp. Þannig er staðan enn í dag. Mansal vegna kynlífsþrælkunar fyrir aldamót og frameftir 1. og 2. áratug hennar annars vegar bundið við þolendur frá EES-ríkjum og þolendur sem hingað komu á grundvelli hjúskapar með Íslendingum eða útlendingum með ótimabundin dvalarleyfi. Að svo miklu leyti sem ég hef spurnir af, þá er mestur hluti þess núna tengdur hælisumsækjendum, sem glæpasamtök gera út, eða einstaklingum sem geta komið hingað án áritana í skamman tíma og aflað sér fjár með kynlífsþrælkun til að gera upp skuldir við glæpasamtök. Fyrirhuguð þrenging skilyrða um dvalarleyfi fyrir 67 ára eða eldri kemur ekki til með að breyta þessu. Þolendur mansals óttast ekkert meira en að hrekjast heim og í hendur þeirra glæpasamtala sem seldu þau af stað í þrældóminn. Þrælahaldararnir hafa haldið að þeim upplýsingum um að yfirvöld hér séu þeim óvinsamleg, þau fái aldrei neina vernd hér og að engin dvalarleyfi séu raunverulega í boði ef þau leiti til yfirvalda. Þegar til kemur er þetta svo einmitt raunveruleikinn og fyrstu viðbrögð yfirvalda eru að losa sig við viðkomandi einstakling - og þar með lykilvitni að brotinu. Þegar um er að ræða kynlífsþræla er málið enn flóknara, því reynsla mín sýnir að sá hópur sem kaupir þjónustu þeirra er samansettur af einstaklingum úr öllum starfstéttum samfélagsins alveg á sama hátt hér og í öðrum löndum. Engin munur er á spillingu og spillingaráhættu hér og í öðrum löndum. Við þurfum að horfast í augu við þetta og tala um það eins og það er. Hin hliði á því að hafa hér greiðan aðgang að dvalarleyfum fyrir þolendur mansals er auðvitað sú að það kann að draga að landinu fólk sem hefur áhuga á að láta sem það tilheyri þeim hóp. Málaflokkurinn innflytjendamál er flókinn og einfaldar lausnir eru ekki til. Menn hafa gripið til óvandaðra ráða í pólitískum tilgangi og rangfært stöðuna og einfaldað með þeim hætti að fólk upplifir eitthvað sem vandamál og aðsteðjandi hættu sem er það alls ekki. Þetta hefur gengið vel erlendis og í okkar helsta vina- og bandalagsríki er afleiðingin orðin sú að yfirvöld eru farin að taka almenna borgara af lífi með skotvopnum á götum úti meðan þau vanrækja að sækja dæmda glæpamenn, sem eru staddir þar ólöglega og eru að sleppa úr fangelsi. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það eigi að leggja meiri áherslu á íslenska tungumálið þegar kemur að dvalarleyfum og þátttöku í íslensku atvinnulífi. Ábyrgðin af því verður að hvíla á þeim sem hingað vill flytja. Hvað varðar meningaraðlögun þá eigum við að vera ófeimin við að leggja áherslu á að fólk aðlagist íslenskri menningu og leikreglum hins frjálslynda lýðræðisríkis sem við stofnuðum 17. júní 1944 en erum nú í miklum vandræðum með að varðveita. Við eigum að kenna Íslandssöguna markvisst í skólum landsins og við eigum að kenna þjóðtrú þar líka. Enginn á að útskrifast úr íslenskum grunnskóla án þess að þekkja stjórnskipan Íslands og þekkja þau grundvallarmannréttindi sem fest eru í stjórnarskrá. Með öðrum orðum: 1) Gamla fólkið er ekki vandamálaið, 2) Hættum fjölskyldusameiningu við einstaklinga sem eru hér bara tímabundið vegna sveiflna á vinnumarkaði og 3) förum fram á að innflytjendur læri tungumálið og aðlagist leikreglum samfélags okkar og að afkomendur þeirra þekki sögu og menningu Íslands að afloknu skyldunámi.