Beint í efni
Alviti
← Samráðsgátt
S-124/2025 · Félags- og húsnæðismálaráðuneytið

Áform um breytingar á lögum um réttindagæslu fyrir fatlað fólk, nr. 88/2011

Félags- og húsnæðismálaráðuneytið kynnir til samráðs áform um breytingar á lögum um réttindagæslu fyrir fatlað fólk, nr. 88/2011.

Komið til Alþingis157. þing, 106. mál: samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks (lagt fram 18. sep. 2025)

Á þingmálaskrá ríkisstjórnar: 157. þing (áætlað: nóvember).

Fyrirhugað er að gera breytingar á lögum um réttindagæslu fyrir fatlað fólk, nr. 88/2011. Markmið lagasetningarinnar er að stuðla að bættu jafnrétti og aðgengi í þjónustu við fatlað fólk en það er eitt helsta atriðið sem samningur SÞ um réttindi fatlaðs fólks kveður á um. Breytingarnar eru í sex liðum. Í fyrsta lagi er lagt til að heiti laganna verði breytt þannig að það endurspegli innihald þeirra betur. Lagt er til að nýtt heiti laganna verði „Lög um réttindavernd fatlaðs fólks”. Í öðru lagi er lagt til að réttindavakt ráðuneytisins, sem starfar á grundvelli 3. gr. laganna, verði lögð niður. Hlutverk réttindavaktar skarast að mörgu leyti á við hlutverk annarra aðila, m.a. Mannréttindastofnunar Íslands, verkefnastjórnar um landsáætlun í málefnum fatlaðs fólks og samráðsnefndar um sömu málefni, sbr. 36 gr. laga nr. 38/2018. Í þriðja lagi er lagt til að skýrt verði og skerpt á eftirlits- og leiðbeiningarhlutverki réttindagæslumanna í III. kafla laganna. Markmið slíkra breytinga er að skýrt verði að um eftirlitsaðila er að ræða en ekki stjórnvald sem tekur bindandi ákvarðanir. Í fjórða lagi er lagt til að IV. kafli um persónulega talsmenn verði endurskoðaður með það að markmiði að tryggja réttindi og sjálfsákvörðunarrétt fatlaðs fólks enn betur. Eru þær breytingar m.a. hugsaðar til að mæta betur þörfum notenda sem eiga í erfiðleikum með að nálgast fjárminu sína og/eða fá aðstoð við ráðstöfun þeirra. Í fimmta lagi er lagt til að nauðung samkvæmt lögunum miðist við 18 ára aldur. Nauðung í þjónustu við börn er af öðrum lagalegum toga en sú sem beitt er gagnvart einstaklingum sem náð hafa sjálfræðisaldri og því ætti öll meðferð mála er snýr að þjónustu við börn, þ. á m. beiting nauðungar, að vera á forræði barnaverndaryfirvalda. Í sjötta lagi er lagt til að verkefni nefndar um undanþágu frá banni við beitingu nauðungar (undanþágunefnar) verði formlega færð til úrskurðarnefndar velferðarmála (ÚRVEL). Markmiðið með breytingunni er að auka skilvirkni í málsmeðferð og ákvarðanatöku, einfalda ferla, minnka biðtíma eftir ákvörðun, auðvelda eftirlit og tryggja að mál séu afgreidd á samræmdan hátt.

S-124/2025· Áform um lagasetningu· Félags- og húsnæðismálaráðuneytið· Niðurstöður birtar· frestur 11. júl. 2025 – 20. ágú. 2025· 7 umsagnir

Áform um breytingar á lögum um réttindagæslu fyrir fatlað fólk, nr. 88/2011

Félags- og húsnæðismálaráðuneytið kynnir til samráðs áform um breytingar á lögum um réttindagæslu fyrir fatlað fólk, nr. 88/2011.

Skoða í Samráðsgátt
Ferill í Samráðsgátt
  1. Birt í Samráðsgátt (S-124/2025)
  2. Umsagnarfrestur hefst · til 20. ágúst 2025
  3. Umsagnarfresti lýkur · 7 umsagnir bárust
  4. Lagt fram á Alþingi (157. þing, mál 106)
  5. Niðurstöður samráðs birtar
Niðurstöður samráðs (20. janúar 2026)

Áform um framlagningu frumvarpsins voru kynnt í Samráðsgátt stjórnvalda á vefnum Ísland.is frá og með 11. júlí 2025 og var veittur frestur til og með 20. ágúst sama ár til að veita umsagnir um áformin. Alls bárust sjö umsagnir um áformin sem komu til skoðunar við vinnslu frumvarpsins. Drög að frumvarpinu voru kynnt í Samráðsgátt stjórnvalda 25. september –12. október 2025 (mál nr. S-186/2025).

Innsendar umsagnir í Samráðsgátt (7)
  • #1Aðalsteinn J Magnússon

    Fyrir mína hönd og annarra tiltekina fatlaðra hef ég áhuga á að fá nánari upplýsingar um skipulag þjónustu núna og að því að mér hefur virst frá upphafi laga um umboðsmann menn fatlaðra, hefur þjónustan vegna husanlegs gersamlega ónógs fjármagns og ásamt vanhusaðs skipulags ekki virkað.Allavega er eitthvað mikið mikið að.

  • #2Halldór Gunnarsson
    Undirritaður er fyrrverandi formaður Landssamtakanna Þroskahjálpar, síðar formaður vinnuhóps, sem lagði drög að réttindagæslulögunum, þá réttindagæslumaður fatlaðs fólks í Reykjavík og starfaði í Velferðar- og síðar félagsmálaráðuneyti að verkefnum Réttindavaktar og leiddi réttindagæslumenn í störfum sínum. Varðandi þau áform sem um ræðir er einkum tvennt sem ég vil benda á að þurfi að huga vel að: 1. Réttindavaktin: Í núverandi lögum er eftirlit með réttindagæslumönnum aðeins brot af hlutverki réttindavaktar. Verði réttindavakt lögð niður er mjög mikilvægt að þættir, sem var sinnt til ársin… Lesa alla

    Undirritaður er fyrrverandi formaður Landssamtakanna Þroskahjálpar, síðar formaður vinnuhóps, sem lagði drög að réttindagæslulögunum, þá réttindagæslumaður fatlaðs fólks í Reykjavík og starfaði í Velferðar- og síðar félagsmálaráðuneyti að verkefnum Réttindavaktar og leiddi réttindagæslumenn í störfum sínum. Varðandi þau áform sem um ræðir er einkum tvennt sem ég vil benda á að þurfi að huga vel að: 1. Réttindavaktin: Í núverandi lögum er eftirlit með réttindagæslumönnum aðeins brot af hlutverki réttindavaktar. Verði réttindavakt lögð niður er mjög mikilvægt að þættir, sem var sinnt til ársins 2020, en lítið sem ekkert eftir það, komist í öruggt skjól, en falli ekki á milli stofnana: Fræðslu og upplýsingastarf um réttindi fatlaðs fólks, halda saman upplýsingum þ.a.l. Vaka yfir nýjungum í hugmyndafræði, beita sér fyrir og annast útgáfu á auðlesnu efni, vinna gegn staðalímyndum, efna til vitundarvakningar o.fl. 2. Undanþágur frá banni við beitingu nauðungar. Hér verður að gæta þess umfram allt að sú sérþekking sem gerð er krafa um og er til staðar í undanþágunefndinni, þynnist ekki út í ÚRVEL og fókusinn fari á að rumpa málum af á kostnað þeirrar ígrundunar sem leyfi til nauðungar kallar á. Halldór Gunnarsson

  • #3Persónuvernd

    Umsögn Persónuverndar um áform um breytingar á lögum um réttindagæslu fyrir fatlað fólk nr. 88/2011.

    umsogn-personuverndar-um-aform-um-breytingar-a-logum-um-rettindagaeslu-fyrir-fatlad-folk.pdf
  • #4Landssamtökin Þroskahjálp

    Meðfylgjandi er sameiginleg umsögn Landssamtakanna Þroskahjálpar og Geðhjálpar

    umsogn-landssamtakanna-throskhjalpar-og-gedhjalpar-20-08-2025.pdf
  • #5Barnaheill - Save the Children á Íslandi

    Meðfylgjandi er umsögn Barnaheilla - Save the Children á Íslandi

    umsogn-barnaheilla-um-rettindagaesla-aform.pdf

Umsagnir eru birtar eins og Samráðsgáttin birtir þær, með nafni sendanda. Umsagnir sem sendandi óskaði að yrðu ekki birtar eru ekki hér. Heimild: Samráðsgátt stjórnvalda.

Samráðsgátt og Alþingi nota hvort sitt númerakerfi: S-númer í gáttinni er ekki málsnúmer á Alþingi. Alviti tengir samráðsmál við þingmál eftir ráðuneyti, tegund máls, tímasetningu og orðalagi.

Heimild: Samráðsgátt stjórnvalda · Skoða á althingi.is (opnast í nýjum flipa)

Hjálpaðu okkur að bæta Alviti

Fannstu villu, rangar upplýsingar eða eitthvað sem mætti vera betra? Sendu okkur ábendingu.

Bæta við mynd

Þú getur sent skjáskot sem sýnir vandamálið.

Ef þú vilt að við getum haft samband við þig.

Netfangið er aðeins notað til að svara þér um þessa ábendingu. Það er ekki birt og ekki sett á neinn póstlista. Með ábendingunni fylgir slóð síðunnar sem þú ert á og stærð gluggans.

S-124/2025: Áform um breytingar á lögum um réttindagæslu fyrir fatlað fólk, nr. 88/2011 · Alviti