Drög að tillögu til þingsályktunar um ferðamálastefnu og aðgerðaáætlun til 2030

Umsögn um tillögu til þingsályktunar um Ferðamálastefnu og aðgerðaráætlun til 2030, sem lagt verður fyrir 154. Löggjafarþing 2023-2024. Í inngangsorðum (bls.1) segir: „Meginmarkmið stefnunnar er að styðja við sjálfbærni í ferðaþjónustu á öllum sviðum“. Þegar stefnumörkunin er lesin sést að megin áhersla er á umhverfis- og efnahagslega sjálfbærni en hennar þarf að gæta á fleiri sviðum. Ég vek athygli á að geti íslensk ferðaþjónusta ekki fundið leið til að varðveita (og nota) íslenska tungu er ekki um neina sjálfbærni að ræða gagnvart tungumálinu og þá um leið ekki gagnvart þjóðmenningu landsins. Þar með er sá ásetningurinn með stefnumótuninni, að vera „leiðandi í sjálfbærri þróun“, ekki fyrir hendi. Í kafla C um samfélag segir í C.1 (bls. 11) að innleiða eigi: „hvata til þess að auka áherslu á sanngildi og sérstöðu íslenskrar menningar í ferðaþjónustu á Íslandi“. Þetta er lykilatriði og þarfnast góðs samstarfs á milli fræðasamfélags og ferðaþjónustuaðila. Dæmi eru um að „disneyvæðing“ íslenskrar ferðaþjónustu sé svo langt gengin að fólk sé hætt að skipta sér af hvort sagan er sett fram á réttmætan hátt og hún jafnvel fölsuð s.s. þegar talað er um víkingabardaga á 13. öld. Í C.4 (bls.12) segir að vinna eigi „greiningu á ábyrgð umsjónaraðila áfangastaða með tilliti til náttúruverndar, þjónustu, gæða og öryggis gesta og hvort þurfi að auka kröfur til umsjónaraðila til að efla þessa þætti“. Hér mætti bæta við að ábyrgur umsjónaraðili fyrir áfangastað verði að leggja fram málstefnu sem styður íslenska tungu. Í greinargerð um kafla C.1 (bls.36) um aukna áherslu á sanngildi og sérstöðu íslenskrar menningar segir m.a.: „Sýnileiki og notkun íslenskrar tungu er sömuleiðis órjúfanlegur þáttur upplifunar um sanngildi“. Þarna ætti fremur að segja að sýnileiki og notkun íslenskrar tungu séu forsenda upplifunar um sanngildi gagnvart sögu og náttúru landsins. Þá segir einnig að íslenska eigi „í vök að verjast gagnvart vaxandi notkun ensku á öllum sviðum; í töluðu sem skrifuðu máli, merkingum og annarri miðlun“. Tillaga um viðbrögð við stöðunni er „að stuðlað verði að auknum sýni- og heyranleika íslenskrar tungu í breiðri samvinnu og samráði við lykilaðila í ferðaþjónustu“. Betur færi að gera ráð fyrir að verði ábyrgum aðilum í ferðaþjónustu ekki skylt að leggja fram málstefnu að þá sé það skylda ferðamálayfirvalda að marka málstefnu fyrir alla ferðaþjónustuna, eða að markaðssvæði landsins marki málstefnu hvert fyrir sig. Í þingsályktunartillögunni er hvergi rætt um málstefnu fyrir ferðaþjónustuna gagnvart íslenskri tungu eða notkun tungumálsins s.s. notkun íslenskra örnefna og nýsmíði örnefna (s.s. á ensku), ensk nöfn ferðaþjónustufyrirtækja eða íslenskunotkun á skiltum og um leiðbeiningar og vegvísa sem snerta jafnt ferðir eða athafnir innlendra og erlendra gesta. Ég fagna framsettum áherslum um að vekja eigi athygli á sérstöðu tungumálsins þótt mitt álit sé að um það þurfi að kveða fastar að orði. Um leið og ég fagna áherslum á auknar rannsóknir í greininni leyfi ég mér að benda á tvær útkomnar rannsóknarskýrslur sem fjalla um stöðu íslensku í ferðaþjónustunni. Önnur er Staða málstefnu í stoðkerfi ferðaþjónustunnar. Skiptir hún máli? þar sem fram kemur áhuga- og andvaraleysi skipulags-, umsjónar- og eftirlitsaðila gagnvart stöðu íslensku yfirleitt. Hin er Nöfn fyrirtækja í íslenskri ferðaþjónustu þar sem vel kemur fram hvernig íslensk heiti víkja fyrir væntingum um (ímyndaða) betri markaðsmöguleika með ensk heiti.