Drög að frumvarpi til laga um breytingar á barnaverndarlögum nr. 80/2002 (barnaverndarþjónusta, umdæmisráð barnaverndar, samþætting o.fl.

Lagt er til að sett verði á laggirnar heildrænt, staðlað mat (screening) sem hver einasti starfsmaður, umsjónaraðili, sérfræðingur, aðstoðarmaður, fósturforeldri og/eða rekstraraðili sem kemur að barnarverndamálum þurfi að fara í gegnum. Hér er átt við sálfræðilegt mat sem er staðlað. Það á ekki hver sem er að gera fengið vinnu við að sinna börnum fyrir barnavernd. Gera þarf stífari kröfur og hafa tiltæk mælitæki eða verkfæri til að flokka aðila frá sem hafa til að bera einhver þau persónueinkenni sem gætu reynst börnum skaðleg. Gerðar verði ítarlegri kröfur til þeirra sem vinna í baraverndarkerfinu en þeirra sem vinna almennt í heilbirgðis-, mennta, eða félagslega kerfinu. Skönnun sem þessi yrði gerð til þess að koma í veg fyrir að börn lendi í umsjón, eða höndum aðila sem ekki eru færir um að sinna þeim á eðlilegan hátt, smbr ýmsir rekstraraðilar heimila eða úrræða á undanförnum árum sem uppvísir hafa orðið að ófaglegri nálgun við sína skjólstæðinga, ef ekki hreinlega ofbeldi, barnaníði eða vanrækslu. Væri þá gert ráð fyrir að ekki þyrfti bara að skila inn hreinu sakavottorði heldur þyrfti viðkomandi einnig að standast sálfræðiðlegt og persónulegt mat til þess að fá að starfa í þessum geira. Þannig yrði hægt að koma í veg fyrir að fólk í ójafnvægi, fólk með einhverskonar raskanir, fólk persónuleikaraskanir, barnagirnd, alvarlega geðsjúkdóma og/eða andfélagslega hegðun komist í tæri við börn innan þess kerfis sem hannað á að vera til að vernda þau. Lagt er til að þetta verði unnið af fagaðilum á sviði sálfærði, réttarsálfærði og geðlækninga og þannig búin til amk einn varnargarður til að forða börnum frá því að lenda í höndum aðila sem ekki eru í stakk búnir til að sinna því viðkvæma og mikilvæga starfi sem barnavernd er.

Virkilega ánægjulegt að sjá þetta ferli komið af stað og lýsi ég yfir mikilli ánægju með þessa vinnu. Ég vil minna á hvort ekki sé nauðsyn á endurskoðun menntunar fagstétta þegar kemur að forvörnum og viðbrögðum um ofbeldi gegn börnum. Reynsla mín hefur sýnt það að fagfólk, þekki sérstaklega vel til í leik og grunnskólastiginu, kennarar fá takmarkaða menntun sem lítur að ofbeldismálum. Þyrfti að vera markvisst og taktfast t.a.m. annað hvert ár líkt og skyndihjálparkennsla. Styð fyrri umsögn hér frá Ásgerði Á Jóhannsdóttur að gerðar séu enn ítarlegrar kröfur til þeirra sem vinna almennt í mennta, heilbrigðis og félagslega kerfinu. Er þakklát fyrir þessa vinnu og bíð eftir útkomu síðari hlutans. Arnrún Magnúsdóttir, leikskólakennari Fræðsla ekki hræðsla - LAUSNAHRINGURINN

Mjög þarfar og góðar breytingar á barnaverndarlögum í farvegi. Mig langar til að benda á nokkur atriði sem þyrfti e.t.v. að skoða betur. Varðandi 27. gr. þá þyrfti að taka á þeirri aðstöðu þegar barn er statt í umsjá þriðja aðila og aðstæður hjá forsjáraðila eru ófullnægjandi en ekki er fyrirhugað að kyrrsetja barn hjá þriðja aðila. Þá getur verið nauðsynlegt að koma barni í vistun annað en orðalag ákvæðsins virðist ekki ná til þessa tilviks. Varðandi 28. gr. og 29. gr. þá er óljóst hvort veita eigi forsjáraðila andmælarétt þegar tekin er ákvörðun um að gera kröfur um tímabundna vistun barns utan heimilis eða forsjársviptingu fyrir dómi. Þetta eru ekki endanlegar ákvarðanir um réttindi eða skyldu og því ekki skylda til að veita andmælarétt skv. málsmeðferðarreglum stjórnsýsluréttar. Það getur engu að síður verið mjög mikilvægt fyrir forsjáraðila að fá að koma sínum sjónarmiðum að þegar teknar eru ákvarðanir um hvort gera eigi kröfu fyrir dómi. Þá er mikið óhagræði að málsmeðferðin skuli vera svo ólík skv. 28. og 29. gr. enda getur dómur ekki kveðið á um tímabundna vistun barns ef krafist hefur verið forsjársviptingar. Þetta getur leitt til þess að börn fara aftur á heimili forsjáraðila ef ekki er fallist á forsjársviptingu fyrir dómi, án þess að aðstæður séu viðunandi fyrir barn, og rof kemur í vistun barns utan heimilis. Þetta getur ennfremur leitt til þess að börn séu of lengi í tímabundnum úrræðum og í raun brotið á þeirra réttindum þar sem barnaverndaryfirvöld bíða of lengi með að gera kröfur um forsjársviptingu. Það er viðvarandi hræðsla í barnaverndarkerfinu við að krefjast forsjársviptingar vegna þess að ef kröfum um forsjársviptingu er hafnað þá er barn komið í umsjá forsjáraðila. Oftar en ekki við þessar aðstæður næst ekki samvinna við forsjáraðila um aðlögun barns á heimili forsjáraðila að nýju og barn fer án undirbúnings í umsjá forsjáraðila. Þessi málsmeðferð er öll á kostnað velferðar og réttinda barnsins. Þá langar mig að benda á að það vantar skýrar reglur um það þegar forsjáraðili vill fallast á kröfu sem gerð hefur verið fyrir dómi þ.e. hvaða þýðingu slíkt samþykki hefur. Óljóst er hvort forsjáraðili geti afturkallað slíkt samþykki eins og gildir um aðrar ráðstafanir sem hann hefur samþykkt eða hvort samþykki hafi sömu réttaráhrif og dómur/úrskurður. Ljóst er þó að koma verður í veg fyrir að forsjáraðilar geti komið sér hjá málsmeðferð fyrir dómi með því að samþykkja ráðstöfun en stuttu síðar afturkallað samþykki sitt og sett vinnslu barnaverndarmálsins á byrjunarreit. Einnig vil ég benda á breytingu sem varð á málsmeðferð barnaverndarmála fyrir dómi með síðustu breytingu á lögum um meðferð einkamála og það er um skipan dómenda í forsjársviptingarmálum. Nú eru tveir löglærðir dómarar sem sitja í dómi en aðeins einn sérfróður dómari í stað tveggja eins og áður var. Þessi breyting hefur að mínu viti leitt til þess að í málum af þessu tagi er ekki næg sérþekking hjá dómendum sem fara með málin og nú þegar verið er að tryggja betri sérþekkingu á sviði barnaverndar þá verður að telja að þetta atriði sé mjög mikilvægt til þess að tryggja rétta niðurstöðu í alvarlegustu barnaverndarmálunum.