Áform um frumvarp til laga um Hálendisþjóðgarð

Mér lýst vel á að stjórnsýsla miðhálendis verði samræmd, svo lengi sem það er gert á grundvelli náttúruverndar og náttúruverndarlaga, auk þess sem aðkoma sveitarfélaga, náttúruverndarsamtaka, áhugahópa og almennings verði sem mest og myndi þannig mótvægi við verktaka og nýtingarsinnaða fjárfesta sem ýmsu vilja fórna fyrir skammtímahagsmuni. Lýðræðislegt samráð viðkomandi aðila er besta formið og gagnsæi þarf að vera ríkjandi í allri málsmeðferð tengdri rekstri hálendisþjóðgarðs. Tryggja þarf að landsskipulag taki mið af sjórnunar- og verndaráætlun þjóðgarðsins og að nægilegu fé verði varið til landvörslu og uppbyggingar tengdri henni. Læra þarf af mistökum og samskiptaörðugleikum sem hafa verið viðvarandi í rekstri Vatnajökulsþjóðgarðs, þar sem faglegheit hafa ekki ætíð verið í fyrirrúmi. Mikilvægt er að nýta leiðbeiningar Alþjóða náttúruverndarsamtakanna (IUCN) við flokkun verndarsvæða innan þjóðgarðsins. Svæðisskipting innan þjóðgarða skv. IUCN: Svæði A, kjarninn (core zone): Ströng friðun, engin notkun, almenningi einungis leyfður aðgangur á merktum stígum, engin afskipti höfð af gangi náttúrunnar. Kjarninn er alltaf staðsettur þar sem sérstökustu svæðin eru í þjóðgarðinum, þess vegna geta verið margir litlir kjarnar í einum þjóðgarði. Svæði B, almennt verndað svæði (general protected area): Aðeins skipulögð afþreyingarstarfsemi, engin önnur landnotkun, engin búseta. Svæði C, landslagsvernd (protected landscape): Takmarkaður rekstur eða landnotkun sem er í samræmi við markmið verndunarinnar. Svæði D; virkt/þróunar svæði, (transition zone): Arðbær landnotkun og búseta. Til að þjóðgarður verði viðurkenndur af IUCN þurfa 75% af öllum þjóðgarðinum að vera á svæði A eins og fram kemur að ofan. Aðrir verndarflokkar IUCN1 eru: Náttúruvé (Ia), óbyggð víðerni (Ib), náttúruvætti (III), friðlönd (IV), landslagsverndarsvæði (V) og verndarsvæði með sjálfbærri nýtingu auðlinda (VI). Hver flokkur hefur sín sérstöku ákvæði um vernd og nýtingu sem eru misströng.

Áform um lagasetningu Athugasemdir frá Ólafi S. Andréssyni og Sigrúnu Helgadóttur A 1. Við styðjum heils hugar stofnun þjóðgarðs á miðhálendi Ísland og fögnum því að nú sé loks unnið að friðlýsingu þess verðmæta landsvæðis. Við erum sammála áformum um lagasetningu um þjóðgarðinn og þeim áherslum sem fram koma í framlögðu plaggi. 2. Jafnframt því að lögð er áhersla á áþreifanleg verðmæti sem felast í náttúru Íslands er mikilvægt að ítreka hlutverk og mikilvægi óefnislegra gilda og gæða svo sem hughrifa sem fólk sækir til víðerna, kyrrðar og tengsla við náttúru sem byggjast á virðingu og samsömun við volduga en þó viðkvæma náttúru. Mikilvægt er að þjóðgarðayfirvöld hafi forræði yfir minjum innan svæðisins, þ.á.m. fornminjum í nánum tengslum við Minjastofnun. Víða á hálendinu eru fornminjar, svo sem rústir, vörður og gamlar leiðir sem mikilvægt er að skrá og vernda en því hefur lítt verið sinnt fram að þessu. 3. Þau svæði á miðhálendinu sem eru utan Vatnajökulsþjóðgarðs hafa búið við misgóða verndun og sum enga. Með fyrirhugaðri lagasetningu um miðhálendisþjóðgarð næst samræmi og yfirsýn yfir þetta mikilvæga svæði en það hefur sárlega vantað. Kostir dreifstýrðrar stjórnunar nást ekki nema jafnræðis sé gætt meðal íbúa landsins. Í áformunum eru aðeins nefndir „hagaðilar“ og sveitarfélög. Rík hefð er fyrir því að nota orðin „hagaðili“ og „hagsmunaaðili“ yfir þá sem hafa fjárhagslegra hagsmuna að gæta. Stjórn miðhálendisþjóðgarðs Íslands varðar a.m.k. alla íbúa landsins. Mikilvægt er að þeir sem hafa áhuga og „óefnislegra“ hagsmuna að gæta geti líka átt ríkan þátt í stjórnuninni þótt þeir búi ekki í aðliggjandi sveitarfélögum. Forðast þarf það fyrirkomulag að innan stjórnar myndist bandalög hagsmunaaðila sem láta sérhagsmuni og skammtímasjónarmið ráða. C Við fögnum sérstaklega áformum um sérstaka stofnun sem fer með málefni allra friðlýstra svæða landsins (Náttúruvernd Íslands). E. Mikilvægt er að leggja áherslu á að hefðbundin landnýting á almenningseign sé afnotaréttur en ekki eignaréttur. Einnig að kveðið sé á um sjálfbæra nýtingu á öllum auðlindum. F „eigendur óbeinna eignarréttinda“ á að vera „afnotaréttur“. Eru einhver sveitarfélög sem liggja innan miðhálendislínu? Enn og aftur er lögð áhersla á „náið samráð við sveitarfélög og hagsmunaaðila“. Við hin, þessi áhugasömu, hugsjónafólkið og fagfólkið, höfum mikið til málanna að leggja en fáum ekki sömu tækifæri til áhrifa. H Enn vantar almenning í þennan lið! (3. liður.) Ólafur S. Andrésson (091051 4519) Sigrún Helgadóttir (220949 7299)